BodyTune Group

Lakše je nagovoriti ljude na zlo i mržnju nego na dobro i ljubav. Zlo je privlačno, i bliže je ljudskoj prirodi. Za dobro i ljubav treba izrasti, treba se pomučiti.

BodyTune Group

Sve bi se u životu moglo izdržati za kratko, i da budeš dobar, i hrabar, i pažljiv, ali život ne traje kratko, a ništa ti ne može postati teško kao obaveza koju sam sebi nametneš u jednom času slabosti ili oduševljenja. Stid te da odustaneš, muka da istraješ.

BLOG

Live Search


Sistem pravi situaciju koja kvari pojedince. Sistem je zakon, politika, kultura, ekonomija. Tu leži moć onih koji prave loše okruženje. Ako želite da promijenite osobu, morate da promijenite okruženje. Ako ljudima date moć bez nadzora, to je recept za zloupotrebu. Linija između dobra i zla je u nama. Mi donosimo tu odluku. To je lična stvar.

LUCIFEROV EFEKATA-INDUVIDUALNA BORBA IZMEĐU DOBRA I ZLA


Gdje je granica između dobra i zla? Jesu li jedni ljudi na strani dobra, a drugi na strani zla? Može li se ta granica prelaska sa strane dobra na stranu zla i ako da, pod kojim uslovima? Ovim pitanjima bavio se poznati psiholog Philip Zimbardo te je odlučio eksperimentom dobiti odgovore na njih. Sjajan naučnik.

Često je mišljenje da je granica između dobra i zla vrlo jasna i nepromjenjiva te da su neki ljudi stalno na strani dobra, dok su drugi na strani zla. Tokom istorije svjedočilo se mnogim događajima u kojima su ljudi bili spremni učiniti zlo i nepravdu jedni drugima. Velik broj ljudi smatra da se u takvim situacijama radi jednostavno o ljudima koji su zli tj. da se radi o osobinama ličnosti ili karakteru. Često se ne uzimaju u obzir i drugi faktori koji mogu rezultovati takvim ponašanjem i učiniti prosječnog pojedinca, koji se inače pridržava društvenih i moralnih vrijednosti, zlim. Philip Zimbardo odlučio  je provesti eksperiment kako bi dokazao da je granica između dobra i zla ustvari vrlo tanka i da situacija može navesti „dobre“ ljude da prijeđu tu granicu. U maju 1971. godine Zimbardo je proveo eksperiment, poznatiji pod nazivom „The Standford Prison Experiment“, koji se smatra istovremmeno jednim od najpoznatijih i najozloglašenijih eksperimenata, a saznanja do kojih je došao uzdrmala su i stručnjake i javnost.


UČESNICI U EKSPERIMENTU

Učesnici su bili studenti u dobi od 24 godine, dobrog fizičkog i psihičkog zdravlja, emocionalno stabilni, iznadprosječne inteligencije i bez istorije ranije zloupotrebe psihoaktivnih sredstava i učestvovanja u kriminalnim radnjama. Prijavili su se preko oglasa u novinama kojim su se tražili volonteri za učestvovanje u psihologijskom istraživanju efekata zatvorskog života. Učestvovanjem su zaradili 15 dolara dnevno. Mladići su nasumično podijeljeni u dvije grupe – zatvorenici i stražari.

 

PRIKAZ EKSPERIMENTA

Svrha eksperimenta bila je provjeriti hoće li doći do promjene u ponašanju učesnika s obzirom na dodijeljene uloge te u kojem će smjeru te promjene ići. Kako bi eksperiment bio što vjerodostojniji, Zimbardo je simulisao stvarno zatvorsko okruženje u podrumu zgrade Stanfordskog odsjeka za psihologiju. Učesnici – zatvorenici čak su i uhvaćeni od strane policije u svojim domovima i to pod optužbom da su počinili oružanu pljačku i provalu. Nakon što su im pročitana prava, obavljeno pretraživanje i stavljene lisice, policijskim autom odvezeni su u  zatvor gdje je obavljena standardna identifikacija osumnjičenih. Po dolasku u zatvorsko okruženje, upoznati su s direktorom, detaljno pretraženi, oduzeta im je odjeća te zaprašeni su praškom protiv ušiju. Zatim su dobili uniforme (haljine bez donjeg rublja na kojima se nalazio identifikacijski broj), kape te lance s lokotom koje su nosili oko desnog skočnog zgloba. Navedeno je imalo za cilj izazvati osjećaj poniženja, demaskulinizacije, potlačenosti i deindividualizacije tj. funkcionalno simulisati zatvorske uslove. Učesnici – stražari nisu prošli nikakvu obuku, nego imali su potpunu slobodu učiniti što god oni smatraju potrebnim (fizičko nasilje bilo je zabranjeno) kako bi održali red u zatvoru. Svi su imali zelenosmeđu uniformu, pendrek, zviždaljku i sunčane naočale (u svrhu očuvanja anonimnosti).

U početku ni zatvorenici ni stražari nisu bili uživljeni u uloge. Zatvorenici nisu ozbiljno shvatali zaduženja, a stražari nisu znali kako se nametnuti kao autoritet. Prvi dan prošao je bez incidenta, no sljedeće jutro zatvorenici su organizovali pobunu. Nakon toga stražari su postali nasilniji i nehumaniji. Na početku su neposluh i neprikladno ponašanje kažnjavali sklekovima, no nakon pobune stavili su nekolicinu u samicu, oduzeli su im odjeću i krevete. Okrutnost stražara čak je bila toliko velika da su zatvorenicima kontrolisali i obavljanje nužde i prisiljavali ih da istu obavljaju u kantama u ćelijama. Takođe, izazvali su sukobe i nepovjerenje među zatvorenicima tako što su samo nekolicinu stavili u ćeliju s privilegijama.

Nakon nekoliko dana moglo se razlikovati tri vrste stražara: stroge, ali poštene stražare, stražare koji nikada nisu kažnjavali i neprijateljski raspoložene stražare, sklone nasilju i ponižavanju. Zatvorenici su se nosili s navedenom situacijom na razne načine. Nekoliko zatvorenika napustilo je eksperiment zbog emocionalnog sloma, neki su se bunili i borili protiv stražara, a neki su bili dobri zatvorenici i time nastojali biti u milosti stražara. Do kraja eksperimenta više nije bilo jedinstva, samo hrpa izolovanih pojedinaca, poput ratnih zarobljenika ili mentalnih bolesnika. Stražari su preuzeli potpunu kontrolu u zatvoru, te su od zatvorenika tražili slijepu poslušnost.

Tokom eksperimenta organizovane su i posjete za roditelje i prijatelje. Takođe, organizovan je i posjet katoličkog sveštenika koji je razgovarao sa svim zatvorenicima i koji im je savjetovao da potraže pravnu pomoć jer to je jedini način da izađu iz zatvora. Time se dodatno zamaglila slika učesnika o tome radi li se ovdje o eksperimentu ili stvarnoj situaciji te gdje završava uloga i počinje njihov vlastiti identitet. Čak je organizovan i Odbor za uslovni otpust pred koji je dovedeno nekoliko zatvorenika. Zanimljivo je da su zatvorenici bili spremni odreći se dosad zarađenih novaca kako bi bili pomilovani te da nijedan zatvorenik nije tada zatražio da napusti eksperiment. Očigledno je da je njihov osjećaj realnosti bio pomaknut i da navedenu situaciju nisu više doživljavali kao eksperiment.

Prvi učesnik napustio je eksperiment nakon manje od 36 sati jer počeo je pokazivati znakove akutnog stresa. Zbog lošeg zdravstvenog i psihičkog stanja, još je jedan učesnik napustio eksperiment i njegovo  je stanje bilo toliko loše da je Zimbardu trebalo neko vrijeme da ga uvjeri da nije u pravom zatvoru i da samo učestvuje u istraživanju. Sve ih je više počelo pokazivati znakove psihološkog stresa i dodatnih pet zatvorenika otpušteno je ranije.

Zimbardo je eksperiment prekinuo 20. kolovoza 1971. godine. Planirani dvonedeljni eksperiment završio je ranije zbog narušenog psihičkog zdravlja grupe zatvorenika i izrazito nasilnog i sadističkog ponašanja grupe stražara tokom noći, kada su mislili da ih niko ne vidi. Zadnjeg dana održan je niz susreta, sa svakom grupom (zatvorenici, stražari, osoblje) posebno i na kraju zajedno. Tokom tog susreta svatko je bio u mogućnosti izraziti svoje osjećaje i iskustva te raspravljalo se o mogućim alternativama za određena ponašanja koja su se pojavila.

 

DOPRINOS EKSPERIMENTA

Navedenim eksperimentom Zimbardo je došao do nekoliko važnih zaključaka. Ukazao je na velik uticaj situacije na ponašanje pojedinca. Uprkos uvriježenom mišljenju da su „zli“ ljudi jednostavno takvi zbog svojih osobina ličnosti ili karaktera, ovim eksperimentom pokazao je da postoje određeni uslovi koji mogu izazvati u ljudima ono najgore, da postanu zli. Što se ustvari dogodilo tokom tog eksperimenta da su određeni učesnici, inače neskloni nasilju, postali nasilni i nehumani?

Prvo, došlo je do deindividuacije određenih pojedinaca. Deindividuacija se odnosi na promijenjeno ponašanje i doživljavanje sebe kao pojedinca u nekoj grupnoj situaciji. Osoba se ponaša na način koji nije tipičan za nju (ne ponaša se u skladu s prethodno usvojenim društvenim i moralnim vrijednostima) pod uticajem socijalne situacije. Posljedica deindividuacije manifestiranje je ponašanja koja su neprimjerena ili neprihvatljiva, poput nasilja. Kada dođe do deindividuacije, ponašanje najčešće nije određeno vlastitim izborom, nego situacijom i zahtjevima koje ona stavlja pred pojedinca. U navedenom eksperimentu, deindividuaciji je pridonio osjećaj anonimnosti (zatvorenici su imali pendrek i kape, stražari uniforme i naočale), difuzija odgovornosti (stražari su znali da postoje eksperimentatori te ljudi koji ga sprovode  i očekivali su da će intervenisati ukoliko oni neprikladno reaguju) te sama prisutnost drugih učesnika.

Drugi važan faktor bio je uticaj uloga (zatvorenik-stražar) koje su učesnicima dodijeljene. Naime, uloga određuje doživljavanje i ponašanje koje se očekuje od nekog pojedinca. Tako su se i ucesnici u eksperimentu ponašali onako kako su smatrali da je prihvatljivo i očekivano, s obzirom na njihovu ulogu pa čak i na načine koji im nisu svojstveni s obzirom na osobine ličnosti i karakter. Ovo istraživanje jasan je pokazatelj kako uloga može preuzeti osobu i potisnuti osobne i etičke norme na drugo mjesto.

U psihologiji je ovaj fenomen nazvan Lucifer efektom i odnosi se na drastičnu promjenu ljudskog karaktera, kada se dobri ljudi, pod uticajem određene situacije, ponašaju nasilno, devijantno ili destruktivno. Izloženost određenoj socijalnoj situaciji potiskuje ranije usvojene društvene i moralne vrijednosti, što pogoduje manifestaci

 

Reference

1. Pennington, D.C. (1997). Osnove socijalne psihologije. Jastrebarsko: Naklada Slap.

2. Rathus, S.A. (2000). Temelji psihologije. Jastrebarsko: Naklada Slap.

3. Zimbardo, P.G. (1971). The Stanford Prison Experiment: A Simulation Study of the Psychology of Imprisonment, prihvaćeno 2. rujna 2009, http://www.prisonexp.org

4. Zimbardo, P.G. (2007).The Lucifer Effect: Understanding How Good People Turn Evil, Random House, New York

 

PREUZETO SA WEB STRANICE: www.istrazime.hr

AUTOR KOJI JE PISAO ČLANAK: Kristina Krulić